Rhodium is een zeer zeldzaam edelmetaal dat vooral als bijproduct van nikkel toch economisch te winnen is. Het ontleent zijn naam aan de rozerode kleur van de rhodiumzouten. Rhodium dient als legeringselement voor platina en palladium; het maakt deze metalen harder. Je vindt rhodium ook in de contactpunten van bougies, temperatuursensoren en sieraden. Het meeste rhodium wordt gebruikt als katalysator. In de uitlaat van auto’s, maar ook in de chemische industrie.

Symbool

Rh

Protonen/elektronen

45

Groep

9

Isotopen

103Rh

Periode

5

Elektronenconfiguratie

[Kr] 5s2 4d7

Blok

d

Elektronencofiguratie Bohr

2,8,18,16,1

Bij kamertemperatuur

vast

Elektronegativiteit

1,5 (Pauling)

Dichtheid

12400 kg m-3

Atoomstraal

134 . 10-12 m

Smeltpunt

1964 oC (2237 K)

Relatieve atoommassa

102.906

Kookpunt

3695 oC (3968 K)

Soortelijke warmte

243 J kg-1K-1

Warmtegeleidingscoëfficiënt

-

Selecteer

Toepassingen
Naam & ontdekking
Voorkomen
Bereiding
Beeld en audio
Toepassingen

Toepassingen

Naam & ontdekking

Voorkomen

Bereiding

Beeld en audio

Toepassingen

Projectorspiegel

Vanwege de uitzonderlijke hardheid (krasvastheid) en de uitstekende weerspiegeling krijgen spiegels van hoogwaardige projectoren een uiterst dun laagje rhodium. Ook in reflectoren van koplampen van auto’s is soms rhodium te vinden.

Printplaat mobieltje

Gerodineerd metaal is metaal voorzien van een uiterst dun laagje rhodi­um. De hoge corrosiebestendigheid van gerodineerd koper wordt benut in printplaten (onder meer voor mobiele telefoons) en andere elektrische contacten in de micro-elektronica . Ook andere zeer edele metalen worden voor dit doel gebruikt.

Sieraden

Als legeringselement in platina of palladium (ca. 10 %) zorgt rhodium dat de edelmetalen in sieraden een hoge hardheid hebben. En als microscopische laagje (enkele micrometers dun) kan het zilver beschermen. We spreken dan van gerodineerd zilver. Omdat rhodium zeer hard is, beschadigen de sieraden niet of nauwelijks, wat de levensduur aanzienlijk verlengt. Bovendien wordt het zilver minder snel dof. Ook in duurdere besteksoorten vind je wel gerodineerd zilver.

Katalysator uitlaatgas

In de uitlaatgaskatalysator in auto’s wordt (onder andere) een legering van platina en rhodium ge­bruikt. Deze katalysator, aangebracht op een keramische drager, maakt stikstofoxiden (NOx), koolmonoxide en koolwaterstoffen onschadelijk. Door reacties als bijvoorbeeld:

2 NO + 2 CO  N2 + 2 CO2

80 % van de totaal geproduceerde hoeveelheid rhodium wordt hiervoor gebruikt.

Vliegtuigbougie

De contactpunten in bougies van vliegtuigmotoren zijn vaak gemaakt uit een legering met rhodium (bijvoorbeeld platina met 10 % rhodium). Zo’n legering is behalve geleidend ook zeer hard en corro­siebe­stendig. Daardoor zijn de bougies bijzonder betrouwbaar.

Meer toepassingen

Als element en in legeringen

  • Chirurgische instrumenten (gerodineerd)
  • Contactpunt /onderbreker (gerodineerd)
  • Katalysator bij de salpeterzuurbereiding uit NH3 (met 90 – 95 % Pt, in de vorm van een draadnet)
  • Kop voor het maken van glasvezels (Pt,Rh). In zeer harde platina/rhodium legeringen worden uiterst kleine gaatjes aangebracht. Daarmee zijn vezels te trekken met een snelheid van 20 meter per seconde vezels.
  • Ontstekingsmechanisme van de gasturbine (ca. 90 % Pt; werkt bij 1.600 °C)
  • Optische instrumenten
  • Pyrometer (temperatuurmeting)
  • Thermokoppel (sensor) voor het meten van hoge temperaturen:
  • Pt – Pt/Rh met ca. 10 % Rh: werking tot 1.600 °C en
  • Ir – Ir/Rh 60 % Rh: werking tot 2.000 °C)
  • Verwarmingsdraad in speciale, hoogwaardige elektrische ovens (met Pt)
  • Vulpenpunt

 

In verbindingen

  • Katalysator bij isomerisatie en polymerisatie, RhCl3
  • Katalysator bij reducties, RhCl[P(C6H5)3]3

Naam

De naam rhodium is afgeleid van Griekse woord rhodon voor roos. Dit vanwege de rozerode kleur van rhodiumverbindin­gen.

Ontdekking

Rhodium is ontdekt in 1803 door de Engelse chemicus William Hyde Wollaston (foto). Hij vond het element, net als palla­dium, in ruw platina, afkomstig uit Zuid-Amerika. Naar verluidt werd hij op het spoor van de nieuwe elementen gezet door de Franse chemicus Hippolyte-Victor Collet-Descotils. Die was ervan overtuigd dat de rozerode kleur van sommige platinazouten het gevolg was van de aanwezigheid van een onbekend metaal. Wollaston was een gewiekste zakenman die veel geld wist te verdienen met de verwerking van platinaerts.

Voorkomen

Rhodium is een bijzonder zeldaam metaal. Het staat vrijwel onderaan (op plaats 78) in de ranglijst van de elementen naar voorkomen. Het aandeel in de aardkorst is een schamele 1.10-7  %.

Rhodium is aanwezig – meestal in kleine hoeveelheden – in de ertsen van platiname­talen en nikkel. Het zo­genoemde rhodiumgoud bevat wisselende hoeveelheden rhodium van  0,5 % tot 43 %. Het komt onder andere voor in Mexico.

Een rhodiumhoudend mineraal is kashiniet, (Ir,Rh)2S3.

Winning

De belangrijkste wingebieden liggen in Zuid-Afrika, Rusland (Siberië, Oeral) en Canada (Ontario).

Bereiding

Vroeger

Rhodium werd bereid door residu’s bij de platinawinning op te lossen in konings­wa­ter. Hieruit scheidde men eerst palladium af, waarna het rest­product werd behandeld met zoutzuur en alcohol. Daarbij ontstond natriumrhodiumchloride (Na3RhCl6). Reductie van deze stof met water­stof resulteerde in poedervormig rhodium.

Tegenwoordig

Men bereidt rhodium – samen met andere platinametalen – uit de residu’s verkregen bij de platinawinning of bij de elek­trolyse van nikkel. Het in koningswater onoplos­bare deel wordt gesmolten met natriumwaterstofsulfaat (NaHSO4) en opge­lost in water, waar­bij een oplossing van rhodiumsulfaat {Rh2(SO4)3} ont­staat.

Na een achtereenvolgende bewerking met natronloog en zoutzuur ontstaat H3RhCl6, dat na bewerking met natriumni­triet en ammoniumchloride (NH4)3RhCloplevert. Deze verbinding wordt gesublimeerd en gereduceerd met water­stof of met hydrazine (in natronloog bij ca. 100 °C):

4 (NH4)3RhCl6 + 3 N2H4 + 24 OH  4 Rh + 3 N2 + 12 NH3 + 24 Cl + 24 H2O

Voor het vrijmaken van rhodium uit mengsels wordt meer en meer gebruik gemaakt van scheidingsmethoden als ionenwisseling en vloeistof-vloeistof-extractie.

Voor de meeste toepassingen wordt rhodium overigens niet gescheiden van de andere platinametalen, maar verwerkt tot een direct te gebruiken legering.

Bekijk foto’s en filmpjes
filmpje icoon Rhodium - Periodic Videos
Filmpje
Rhodium - Periodic Videos
Bekijk het filmpje
afbeelding icoon Elektronenschillen rhodium
Afbeelding
Elektronenschillen rhodium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rhodium kubus
Afbeelding
Rhodium kubus
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rhodium
Afbeelding
Rhodium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rhodium
Afbeelding
Rhodium
Bekijk de afbeelding
Beluister podcasts (Engels)
podcast icoon Rhodium - Royal Society of Chemistry
Podcast
Rhodium - Royal Society of Chemistry
Luister de podcast

Scheikunde studeren

Wat vinden zij van de studies en het werk?

studieorientatie icoon Vicky vond de bètavakken leuk Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Vicky vond de bètavakken leuk
Bij Chemische Technologie zit ze nu op haar plek.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Kunnen we een implantaat 3D printen? Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Kunnen we een implantaat 3D printen?
Tosca is op zoek naar bruikbare materialen voor 3D printen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op kleine schaal grote problemen oplossen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Op kleine schaal grote problemen oplossen
Krzysztof doet onderzoek naar macromoleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Aanval door ons eigen immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Aanval door ons eigen immuunsysteem
Kim onderzoekt enzymen van auto-immuunziekten.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren
Lara is chemisch analist bij het bedrijf Astellas.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op zoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Op zoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes
Lotte doet onderzoek naar nanodeeltjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Het mooie aan deze studie zijn de grote labs Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Het mooie aan deze studie zijn de grote labs
Studenten laten je alle ins and outs zien van hbo Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon We hebben hier een geweldig lab Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
We hebben hier een geweldig lab
Sanne, Justus en Boyd vertellen waarom zij kozen voor Utrecht.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Timo is chemisch technoloog en projectmanager Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Techniek & Ontwerp
Beroep
Timo is chemisch technoloog en projectmanager
Hij deelt zijn werkervaringen graag met jou.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Je bent wel met serieus werk bezig Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Je bent wel met serieus werk bezig
Docenten en studenten vertellen over de hbo-studie Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Voorsprong met een chemische achtergrond Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Voorsprong met een chemische achtergrond
Bekijk Ruben als management trainee bij Remondis.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik ben echt een spin in het web Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Ik ben echt een spin in het web
Isabelle deed Chemische Technologie en is nu continuverbetercoördinator.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Werken aan nieuwe technieken voor windenergie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Werken aan nieuwe technieken voor windenergie
Vierdejaars student Mart vindt zijn hbo-opleiding top!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Slim membranen maken; in water Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Slim membranen maken; in water
Wiebe doet onderzoek naar membranen in water.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Bo koos voor Chemische Technologie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Bo koos voor Chemische Technologie
Bo is enthousiast over haar hbo-opleiding. Bekijk de filmpjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Foute keuzes bestaan niet
Hbo | Chemie
Studie
Foute keuzes bestaan niet
Judesha vertelt over haar studiekeuze proces.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde
Student Sanne vertelt over de studie Chemie aan de HAN.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Hbo | Chemie
Studie
Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Lees waarom Femke koos voor het hbo na het vwo.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Van het laboratorium naar Pinkpop Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Van het laboratorium naar Pinkpop
Bekijk Koen als research and development technologist.
Bekijk de story
studieorientatie icoon Tom loopt stage bij Teijin Aramid Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Stage
Tom loopt stage bij Teijin Aramid
Tom is student Chemische Technologie en laat zijn stagewerkplek zien.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch analist moet je kritisch zijn Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch analist moet je kritisch zijn
Lara vertelt over werk als chemisch analist
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog is elke dag anders Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog is elke dag anders
Ontdek wat Catrien zo leuk vindt aan haar baan als technoloog.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Waarom ik moleculen opsluit in een kooi? Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Waarom ik moleculen opsluit in een kooi?
Anne onderzoekt reactie- omstandigheden van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Praktijklessen vind ik leuk om te doen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Praktijklessen vind ik leuk om te doen
Nighel studeert Chemie, bekijk zijn filmpje!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik leer ook van dingen naast mijn studie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik leer ook van dingen naast mijn studie
Nick studeert Chemie en heeft een top tijd.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
Hbo | Chemie
Studie
Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
De wereld van chemie is groter dan je denkt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Medicijnen maken van rotte appels Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Medicijnen maken van rotte appels
Uniek project van studenten Chemische Technologie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon De wereld voeden met licht Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
De wereld voeden met licht
Daniel heeft een kunstmatig fotosynthese proces ontwikkeld.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Oersoep en afvalwater Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Oersoep en afvalwater
Saskia probeert waardevolle moleculen uit afvalwater te halen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Verliefd op moleculen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Verliefd op moleculen
Bert Meijer doet onderzoek naar de dynamica van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Jij en chemie? Dat geloof ik niet Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Jij en chemie? Dat geloof ik niet
Elisa is nu vierdejaarsstudent Chemie in Amsterdam.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Goed persoonlijk contact met docenten Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Goed persoonlijk contact met docenten
Matthew koos na het mbo voor de opleiding Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Levend materiaal op basis van de natuur Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Levend materiaal op basis van de natuur
Peter onderzoekt slim materiaal gebaseerd op de natuur.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Je bent bij deze studie geen nummer!
Hbo | Chemie
Studie
Je bent bij deze studie geen nummer!
Lees hoe Marjolein Chemische Technologie vindt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Een stromend, staalhard materiaal Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een stromend, staalhard materiaal
Lauri ontwerpt chemische bouw-stenen voor nieuwe materialen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een duurzame coating Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een duurzame coating
Hung Chien zoekt een duurzame manier om coatings te maken.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een chemische gereedschapskist voor de toekomst Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een chemische gereedschapskist voor de toekomst
Danny werkt aan alternatieven voor aardolie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemie is meer dan alleen maar deeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemie is meer dan alleen maar deeltjes
Ontdek de studie Chemische Technologie samen met Miriam!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een huid voor robots Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een huid voor robots
Professor Zhenan werkt aan kunstmatige elektronische huid.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Positief bijdragen aan het leven van mensen
Hbo | Chemie
Studie
Positief bijdragen aan het leven van mensen
Anna, David en Joeri kijken terug op hun studietijd.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen
Ontdek wat Fabrice zo leuk vindt aan chemisch technoog zijn.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Hbo | Chemie
Studie
Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Volgens Hylke doorgrond je met de juiste formules elk proces.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Chemie is altijd mijn passie geweest Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Chemie is altijd mijn passie geweest
Nick Das studeerde hbo-Chemie en is nu laboratoriummanager.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemische Technologie studeren in Groningen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemische Technologie studeren in Groningen
Wenke en Jeroen laten je zien wat de opleiding inhoudt.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon CO2-recycling Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
CO2-recycling
Francesco werkt aan CO2 omzetten naar chemicaliën.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Spioneren met je immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Spioneren met je immuunsysteem
Frans onderzoekt het immuun-systeem voor betere vaccins.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Katalysatoren tegen klimaatverandering Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Katalysatoren tegen klimaatverandering
Charlotte probeert CO2 om te zetten in waardevolle stoffen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Orgaanschade omkeren Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Orgaanschade omkeren
Patricia doet onderzoek naar synthetische materialen.
Bekijk het filmpje