De naam van barium, het zwaarste stabiele aardalkalimetaal, is afgeleid van barys, het Griekse woord voor zwaar. ‘Bologna-stenen’ – lichtgevende kiezels – waren al in de middeleeuwen bekende bariumhoudende stenen. In 1774 werd het element (in de vorm van zijn oxide) voor het eerst uit de mineralen geïsoleerd. Barium is een zilverwit vervormbaar metaal dat in lucht direct dof wordt.

Symbool

Ba

Protonen/elektronen

56

Groep

2

Isotopen

130Ba, 132Ba, 134Ba, 135Ba, 136Ba, 137Ba, 138Ba

Periode

6

Elektronenconfiguratie

[Xe] 6s2

Blok

s

Elektronencofiguratie Bohr

2,8,18,18,8,2

Bij kamertemperatuur

vast

Elektronegativiteit

1,0 (Pauling)

Dichtheid

3620 kg m-3

Atoomstraal

217 10-12m

Smeltpunt

727 oC (1000 K)

Relatieve atoommassa

137.34

Kookpunt

1897 oC (2170 K)

Soortelijke warmte

204 J kg-1K-1

Warmtegeleidingscoëfficiënt

18 W m-1K-1

Selecteer

Toepassingen
Naam & ontdekking
Voorkomen
Bereiding
Beeld en audio
Toepassingen

Toepassingen

Naam & ontdekking

Voorkomen

Bereiding

Beeld en audio

Toepassingen

Gasvanger radiobuis

Barium dient als gasvanger (getter) in luchtle­dige elektronenbui­zen (bekend van de ‘ouderwetse’ radiobuizen). Het bindt zuurstof, stikstof en waterstof. De damp van barium reageert met deze restgassen en de hierbij gevorm­de vaste stoffen zetten zich als spiegel op de glas­wand af.

Smeermiddel(additief)

Bariumstearaat en bariumlauraat worden gebruikt als smeermiddel in vliegtuigen en vrachtwagens en in de industrie. Ze zijn bestand tegen relatief hoge temperaturen (tot ca. 150 °C).

Vul- en kleurstof voor papier

Het papierpigment ‘blanc fixe’ heet ook wel permanent wit of barietwit – dat laatste omdat het voornamelijk uit bariumsulfaat (BaSO4) bestaat. Dat is bestand tegen licht en lucht en dient behalve als pigment ook als vulstof. Je vindt het ook in fotografisch papier (vanwege het grote reflecteren­de vermogen), in katoen, behang­selpapier, verf, kunststof, rubberar­tike­len, glas, kit en sierpleister.

Vuurwerk

Bariumchromaat (BaCrO4) zorgt in vuurwerk voor een speciale groene kleur. Barium­nitraat (Ba(NO3)2) is om die reden vaak in Ben­gaals vuur te vinden. Ook bariumchloraat (Ba(ClO3)2) wordt veel in vuurwerk toege­past. Het dient dan ook als zuurstofleverancier. In lichtkogels dient bariumperoxide (BaO2) als oxidator.

Maagfoto

Bariumpap (BaSO4) is een veelgebruikt contrastmiddel voor het maken van röntgenfo­to’s bij onder­zoek van het spijsverteringska­naal.

Glas

Bariumverbindingen (oxides, hydroxides en carbonaten) verhogen de brekingsindex en hardheid van het glas. Dit glas wordt gebruikt voor glasvezelkabels, breekbare lampen en speciale lenzen. Ook remt bariumglas de röntgenstraling; het is daarom te vinden in ‘ouderwetse’ beeldschermen en TV’s met een kathodestraalbuis. Bariumglas is ook een alternatief voor kristalglas in kroonluchters.

Pigment

Diverse bariumverbindingen dienen als pigment. Barietgeel (BaCrO4) is te vinden in glas, keramiek en porselein. Voor wit keramiek wordt onder meer bariumcarbonaat (BaCO3) gebruikt. Het verfpigment lithopoonwit is een mengsel van bariumsulfaat (BaSO4) en zinkzulfide (ZnS). Het maakt verf ongevoelig voor de inwerking van zwavelverbindingen.

Boormodder

Bij olie- en gasboringen wordt –boormodder– gebruikt, een geconcentreerde oplossing van bariet (bariumsulfaat, BaSO4) met een hoge dichtheid. Ze zorgen voor een voldoende hoge spoelingsdruk onderin het boorgat. Tachtig procent van het geproduceerde bariet wordt hiervoor gebruikt.

Meer toepassingen

Als element en in legeringen

  • desoxidatiemiddel bij staalbereiding
  • harden van lood (bv voor accu’s)

In verbindingen

betontoevoeging (voor afscherming in kernreactoren)BaSO4
bleekmiddel voor stro, zijdeBaO2
droogmiddelBaO
explosievenBaO2
fruit- en wijnbouwbeschermingsmiddelbariumpolysul­fiden
gasdroogmiddelBa(ClO4)2
harden van staalBaCl2
keramiekBaCO3
keramische magneetbariumferriet
licht- en warmtebescherming in kunststoffenBaO
lucifersBaCrO4
ontkleuring van loodglasBaO2
rattengifBaCO3
reinigen van olieBa(OH)2
scheerpoederBaS
waterafstotend maken van textielbariumstearaat
waterontharderBaCl2, Ba(OH)2

Naam

De naam barium is afgeleid van het Griekse woord barys, dat zwaar betekent. Al vóórdat het element zelf werd geïsoleerd noemde men het oxide al bariet.

Ontdekking

De in de middeleeuwen bekende ‘Bologna-stenen’ – lichtgevende kiezels – bevatten bariummineralen. In 1602 werd daar voor het eerst serieus studie van gemaakt door de Italiaanse schoenmaker en alchemist Vicenzo Casciarola.

In 1774 isoleerde de Duits-Zweedse chemicus Carl Wilhelm Scheele (foto) voor het eerst bariumoxide. Hij toonde hij aan dat het een tot dan toe onbekend oxide betrof. De Britse chemicus Humphry Davy was in 1808 de eerste die metallische barium verkreeg, via elektrolyse van gesmolten bariumzouten.

Voorkomen

Barium staat op plaats veertien in de lijst van meest voorkomende elementen in de aardkorst, met een gewichtsaandeel van 0,0425%.

Het is te vinden in vele mineralen, zoals:

ba­riet of zwaarspaat (foto)BaSO4
norsethietBaMg(CO3)2
sambortietBaSi2O5
witherietBaCO3

Winning

De belangrijkste wingebieden liggen in China, Rusland, Mexico, India, Turkije, de Verenigde Staten van Ameri­ka, Ierland, Thailand, Frankrijk, Duitsland, Italië, Marokko en verschillende andere plaatsen in Noord-Afrika.

Bereiding

Vroeger

De Britse chemicus Humphry Davy maakte in 1808 het eerste (redelijk onzuivere) metallische barium via elek­troly­se van een mengsel van vochtig bariumhy­droxide en kwikoxide. Hij verkreeg vooral  bariumamalgaam, de verbinding met kwik.

De Duitse chemicus Robert Bunsen slaagde er in 1855 in, samen met zijn Britse collega Augustus Matthies­sen, zuiver barium te verkrijgen door elektro­lyse van een mengsel van gesmol­ten barium- en ammo­ni­umchloride.

Tegenwoordig

Tegenwoordig maakt men barium uitgaand van bariumcarbonaat. Dat levert bij sterke verhitting in de aanwezigheid van koolstof zuiver bariumoxide:

BaCO3  +  C    BaO + 2 CO

dat vervolgens met silicium of alu­minium wordt gereduceerd bij een temperatuur van ca. 1.100 °C (in vacuüm). Hierbij ontstaat zuiver barium, dat bij deze temperatuur wordt afgedestilleerd:

4 BaO + 2 Al   Ba(AlO2)2 + 3 Ba

Barium is ook te verkrijgen door elektrolyse van gesmolten bariumchloride.

Bekijk foto’s en filmpjes
filmpje icoon Barium - Periodic Videos
Filmpje
Barium - Periodic Videos
Bekijk het filmpje
afbeelding icoon Elektronenschillen Barium
Afbeelding
Elektronenschillen Barium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Barium stukje
Afbeelding
Barium stukje
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Barium stukje
Afbeelding
Barium stukje
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Barium in glas
Afbeelding
Barium in glas
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Barium stukje
Afbeelding
Barium stukje
Bekijk de afbeelding
Beluister podcasts (Engels)
podcast icoon Barium - Royal Society of Chemistry
Podcast
Barium - Royal Society of Chemistry
Luister de podcast

Scheikunde studeren

Wat vinden zij van de studies en het werk?

studieorientatie icoon Kunnen we een implantaat 3D printen? Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Kunnen we een implantaat 3D printen?
Tosca is op zoek naar bruikbare materialen voor 3D printen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Oersoep en afvalwater Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Oersoep en afvalwater
Saskia probeert waardevolle moleculen uit afvalwater te halen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Hbo | Chemie
Studie
Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Lees waarom Femke koos voor het hbo na het vwo.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Opzoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Opzoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes
Lotte doet onderzoek naar nanodeeltjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een huid voor robots Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een huid voor robots
Professor Zhenan werkt aan kunstmatige elektronische huid.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Katalysatoren tegen klimaatverandering Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Katalysatoren tegen klimaatverandering
Charlotte probeert CO2 om te zetten in waardevolle stoffen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Goed persoonlijk contact met docenten Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Goed persoonlijk contact met docenten
Matthew koos na het mbo voor de opleiding Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Voorsprong met een chemische achtergrond Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Voorsprong met een chemische achtergrond
Bekijk Ruben als management trainee bij Remondis.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Waarom ik moleculen opsluit in een kooi? Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Waarom ik moleculen opsluit in een kooi?
Anne onderzoekt reactie- omstandigheden van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon We hebben hier een geweldig lab Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
We hebben hier een geweldig lab
Sanne, Justus en Boyd vertellen waarom zij kozen voor Utrecht.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een stromend, staalhard materiaal Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een stromend, staalhard materiaal
Lauri ontwerpt chemische bouw-stenen voor nieuwe materialen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik ben echt een spin in het web Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Ik ben echt een spin in het web
Isabelle deed Chemische Technologie en is nu continuverbetercoördinator.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Vicky vond de bèta vakken leuk Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Vicky vond de bèta vakken leuk
Bij Chemische Technologie zit ze nu op haar plek.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een chemische gereedschapskist voor de toekomst Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een chemische gereedschapskist voor de toekomst
Danny werkt aan alternatieven voor aardolie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Levend materiaal op basis van de natuur Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Levend materiaal op basis van de natuur
Peter onderzoekt slim materiaal gebaseerd op de natuur.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Jij en chemie? Dat geloof ik niet Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Jij en chemie? Dat geloof ik niet
Elisa is nu vierdejaarsstudent Chemie in Amsterdam.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemie is meer dan alleen maar deeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemie is meer dan alleen maar deeltjes
Ontdek de studie Chemische Technologie samen met Miriam!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemie is altijd mijn passie geweest Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Chemie is altijd mijn passie geweest
Nick Das studeerde hbo-Chemie en is nu laboratoriummanager.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren
Lara is chemisch analist bij het bedrijf Astellas.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde
Student Sanne vertelt over de studie Chemie aan de HAN.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Verliefd op moleculen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Verliefd op moleculen
Bert Meijer doet onderzoek naar de dynamica van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Orgaanschade omkeren Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Orgaanschade omkeren
Patricia doet onderzoek naar synthetische materialen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Je bent wel met serieus werk bezig Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Je bent wel met serieus werk bezig
Docenten en studenten vertellen over de hbo-studie Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Medicijnen maken van rotte appels Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Medicijnen maken van rotte appels
Uniek project van studenten Chemische Technologie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemische Technologie studeren in Groningen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemische Technologie studeren in Groningen
Wenke en Jeroen laten je zien wat de opleiding inhoudt.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Het mooie aan deze studie zijn de grote labs Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Het mooie aan deze studie zijn de grote labs
Studenten laten je alle ins and outs zien van hbo Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Aanval door ons eigen immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Aanval door ons eigen immuunsysteem
Kim onderzoekt enzymen van auto-immuunziekten.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Tom loopt stage bij Teijin Aramid Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Bedrijf | Stage
Tom loopt stage bij Teijin Aramid
Tom is student Chemische Technologie en laat zijn stagewerkplek zien.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
Hbo | Chemie
Studie
Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
De wereld van chemie is groter dan je denkt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Foute keuzes bestaan niet
Hbo | Chemie
Studie
Foute keuzes bestaan niet
Judesha vertelt over haar studiekeuze proces.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Je bent bij deze studie geen nummer!
Hbo | Chemie
Studie
Je bent bij deze studie geen nummer!
Lees hoe Marjolein Chemische Technologie vindt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Van het laboratorium naar Pinkpop Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Van het laboratorium naar Pinkpop
Bekijk Koen als research and development technologist.
Bekijk de story
studieorientatie icoon Op kleine schaal grote problemen oplossen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Op kleine schaal grote problemen oplossen
Krzysztof doet onderzoek naar macromoleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog is elke dag anders Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog is elke dag anders
Ontdek wat Catrien zo leuk vindt aan haar baan als technoloog.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Bo koos voor Chemische Technologie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Bo koos voor Chemische Technologie
Bo is enthousiast over haar hbo-opleiding. Bekijk de filmpjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Positief bijdragen aan het leven van mensen
Hbo | Chemie
Bedrijf | Beroep
Positief bijdragen aan het leven van mensen
Anna, David en Joeri kijken terug op hun studietijd.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Een duurzame coating Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een duurzame coating
Hung Chien zoekt een duurzame manier om coatings te maken.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Praktijklessen vind ik leuk om te doen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Praktijklessen vind ik leuk om te doen
Nighel studeert Chemie, bekijk zijn filmpje!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Timo is chemisch technoloog en projectmanager Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Techniek & Ontwerp
Bedrijf | Beroep
Timo is chemisch technoloog en projectmanager
Hij deelt zijn werkervaringen graag met jou.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch analist moet je kritisch zijn Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch analist moet je kritisch zijn
Lara vertelt over werk als chemisch analist
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen
Ontdek wat Fabrice zo leuk vindt aan chemisch technoog zijn.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon De wereld voeden met licht Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
De wereld voeden met licht
Daniel heeft een kunstmatig fotosynthese proces ontwikkeld.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Hbo | Chemie
Studie
Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Volgens Hylke doorgrond je met de juiste formules elk proces.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Slim membranen maken; in water Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Slim membranen maken; in water
Wiebe doet onderzoek naar membranen in water.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik leer ook van dingen naast mijn studie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik leer ook van dingen naast mijn studie
Nick studeert Chemie en heeft een top tijd.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon CO2-recycling Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
CO2-recycling
Francesco werkt aan CO2 omzetten naar chemicaliën.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Werken aan nieuwe technieken voor windenergie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Werken aan nieuwe technieken voor windenergie
Vierdejaars student Mart vindt zijn hbo-opleiding top!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Spioneren met je immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Spioneren met je immuunsysteem
Frans onderzoekt het immuun-systeem voor betere vaccins.
Bekijk het filmpje