Rubidium is een zilverwit metallisch element uit de groep van de alkalimetalen. Het is één van de meest elektropositieve en alkalische elementen. Rubidium ontbrandt spontaan in lucht en kent een zeer heftige reactie met water. Het kan amalgaam vormen met kwik en legeringen met goud, cesium, natrium en kalium. Het kleurt een vlam gelig paars. Atomen van het isotoop rubidium-87 werden gebruikt om het Bose-Einstein condensaat aan te tonen – een ultrakoude aggregatietoestand met super vloeibare eigenschappen, die op macroscopische schaal kwantumeffecten vertoond.

Symbool

Rb

Protonen/elektronen

37

Groep

1

Isotopen

85Rb, 87Rb

Periode

5

Elektronenconfiguratie

[Kr] 5s2

Blok

s

Elektronencofiguratie Bohr

2,8,18,8,1

Bij kamertemperatuur

vast

Elektronegativiteit

0,9 (Pauling)

Dichtheid

1530 kg m-3

Atoomstraal

244 . 10-12 m

Smeltpunt

39oC (312 K)

Relatieve atoommassa

85.468

Kookpunt

688 oC (961 K)

Soortelijke warmte

363 J kg-1K-1

Warmtegeleidingscoëfficiënt

-

Selecteer

Toepassingen
Naam & ontdekking
Voorkomen
Bereiding
Beeld en audio
Toepassingen

Toepassingen

Naam & ontdekking

Voorkomen

Bereiding

Beeld en audio

Toepassingen

Foto-elektrische cel

Rubidium kan gevonden worden in legeringen, bijvoorbeeld met cesium, als lichtgevoelige laag in fotocellen. Onder invloed van licht komen uit rubidium en cesium elektronen vrij.

Gasvanger vacuümbuis

Rubidium reageert gemakkelijk met gassen als zuurstof en stikstof. Dat maakt het zeer geschikt als zogenaamd getter materiaal (gasvanger) in vacuümbuizen. Omdat rubidium de laatste sporen lucht bindt, kan een hoogwaardig vacuüm ontstaan. De levensduur van deze buizen neemt er door toe. Je vindt zulke vacuümbuizen onder andere in professionele radioapparatuur, versterkers en gelijkrichters.

Medisch onderzoek

Het radioactieve 86Rb-isotoop dient als tracer bij onderzoek naar de hartspier. Deze kortlevende isotoop met een halfwaardetijd van 19,5 dagen straalt gamma-deeltjes uit. Hoewel rubidium giftig is wordt de dosis bij dit onderzoek zo klein gehouden dat er geen problemen ontstaat. Voor onderzoek naar en controle van de bloedsomloop wordt gebruikt gemaakt van het 86Rb-isotoop als tracer.

Hard glas

Glas wordt zeer hard dankzij rubidiumcarbonaat (Rb2CO3) of rubidiumoxide (Rb2O). Het dient dan onder andere als veiligheidsglas. Ook aan glas voor glasvezelkabels wordt rubidiumoxide toegevoegd.

Magnetometers

Het rubidium atoom heeft een enkel buitenste elektron in een baan met een relatief grote afstand tot de kern. Dat maakt rubidium zeer gevoelig voor magnetische velden. Magnetometers dienen onder andere voor het opsporen van aardgasvelden.

Ouderdomsbepaling van gesteente

Natuurlijk rubidium bevat 27,8 % 87Rb. Dat is een langlevende gammastraler met een halfwaardetijd van 4,9 1010 jaar, waaruit 87Sr wordt gevormd. De verhouding 87Rb/87Sr is een maat voor de ouderdom van gesteente.

Meer toepassingen

Als element en in legeringen

  • Atoomklok (87Rb met 6,8 GHz)
  • Elektronentelbuis
  • Kwikschakelaar (Rb-Hg-amalgaam)
  • Laser, maser
  • Luminifoor
  • Thermistor (weerstand met zeer grote temperatuurcoëfficiënt)
  • Thermo-elektrische generator
  • Werkgas in een gasturbine

In verbindingen

Fotokathode voor infraroodapparatuurRb2CO3
KeramiekRb2CO3
Vastestof laserRb2CO3
Elektrolyt in brandstofcellen(RbOH)

Naam

Het Latijnse woord rubidus betekent donkerrood. De naam is afgeleid van de dieprode kleur van specifieke spectraallijnen van dit element.

Ontdekking

De Duitsers Robert Wilhelm Bunsen (chemicus, foto) en Gustav Robert Kirchhoff (natuurkundige) toonden het nieuwe element in 1861 aan in het mineraal lepidoliet en in droge dampresten van mineraalwater uit Bad Dürkheim. Om 9 gram rubidiumchloride (RbCl) te verkrijgen, moesten ze meer dan veertigduizend liter mineraalwater bewerken. Bunsen en Kirchhoff maakten gebruik van vlamspectroscopie. Een jaar daarvoor hadden ze op dezelfde wijze al cesium gevonden.

Bunsen isoleerde rubidium in 1861 via elektrolyse van gesmolten rubidiumchloride (RbCl) bij een temperatuur van circa 720 oC.

Voorkomen

Rubidium staat op plaats 22 in de lijst van meest voorkomende elementen in de aardkorst met een aandeel van 0,009 % naar gewicht.

De voornaamste mineralen met rubidium zijn:

CarnallietKMgCl3.6H2O, met een kleine beetje RbCl.
Lepidoliet (foto)K(Li,Al)3(Si,Al)4O10(F,OH)2, dat tot 3,5 % Rb2O kan bevatten
Pulluciet(Cs,Na)2Al2S4O10, met 1 % Rb2O

Verder zijn kleine hoeveelheden rubidiumverbindingen onder andere te vinden in mineraalwater (6.10-5 % ), zeewater (2.10-5 %) en verbrandingsresten van suikerbieten, paddenstoelen en tabak.

Het menselijk lichaam bevat ongeveer 1,1 gram rubidium (0,0005%) Het is nog onbekend wat de rol van het element daar is.

Winning

De belangrijkste wingebieden van rubidium liggen in Zimbabwe, Zuid-Afrika, de Verenigde Staten en Rusland.

Bereiding

Vroeger

Robert Bunsen isoleerde rubidium in 1861 via elektrolyse van gesmolten rubidiumchloride (RbCl) bij een temperatuur van circa 720 oC.

Tegenwoordig

Uit mineralen, meestal lepidoliet, zijn rubidiumzouten te isoleren door:

  • Neerslaan als rubidiumchloroplatinaat (Rb2PtCl6). Daarbij ontstaan ook kalium- en cesiumverbindingen. Het rubidiumzout is af te zonderen via gefractioneerde kristallisatie.
  • Overvoeren van de mineralen in een oplossing van waterstoftartraat, waarna het rubidiumzout is af te zonderen met gefractioneerde kristallisatie.
  • Behandeling van lepidoliet met geconcentreerd zwavelzuur, waarbij een neerslag van rubidiumaluin ontstaat.

 

De zo verkregen zouten zijn zonodig om te zetten in andere rubidium zouten: rubidiumchloride, -cyanide, -carbonaat en -hydroxide. Hieruit is vervolgens rubidium te verkrijgen door:

  • Elektrolyse (van gesmolten rubiumchloride (RbCl) of -cyanide (RbCN)).
  • Reductie van rubidiumcarbonaat (Rb2CO3) of -chloride of -hydroxide met magnesium, calcium of lithium bij hoge temperatuur en in vacuüm.
Bekijk foto’s en filmpjes
filmpje icoon Rubidium - Periodic Videos
Filmpje
Rubidium - Periodic Videos
Bekijk het filmpje
afbeelding icoon Elektronenschillen rubidium
Afbeelding
Elektronenschillen rubidium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rubidium
Afbeelding
Rubidium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rubidium
Afbeelding
Rubidium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rubidium
Afbeelding
Rubidium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rubidium
Afbeelding
Rubidium
Bekijk de afbeelding
afbeelding icoon Rubidiumvlam
Afbeelding
Rubidiumvlam
Bekijk de afbeelding
Beluister podcasts (Engels)
podcast icoon Rubidium - Royal Society of Chemistry
Podcast
Rubidium - Royal Society of Chemistry
Luister de podcast

Scheikunde studeren

Wat vinden zij van de studies en het werk?

studieorientatie icoon Tom loopt stage bij Teijin Aramid Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Bedrijf | Stage
Tom loopt stage bij Teijin Aramid
Tom is student Chemische Technologie en laat zijn stagewerkplek zien.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemische Technologie studeren in Groningen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemische Technologie studeren in Groningen
Wenke en Jeroen laten je zien wat de opleiding inhoudt.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Spioneren met je immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Spioneren met je immuunsysteem
Frans onderzoekt het immuun-systeem voor betere vaccins.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Waarom ik moleculen opsluit in een kooi? Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Waarom ik moleculen opsluit in een kooi?
Anne onderzoekt reactie- omstandigheden van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Katalysatoren tegen klimaatverandering Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Katalysatoren tegen klimaatverandering
Charlotte probeert CO2 om te zetten in waardevolle stoffen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon De wereld voeden met licht Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
De wereld voeden met licht
Daniel heeft een kunstmatig fotosynthese proces ontwikkeld.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Kunnen we een implantaat 3D printen? Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Kunnen we een implantaat 3D printen?
Tosca is op zoek naar bruikbare materialen voor 3D printen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Goed persoonlijk contact met docenten Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Goed persoonlijk contact met docenten
Matthew koos na het mbo voor de opleiding Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Van het laboratorium naar Pinkpop Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Van het laboratorium naar Pinkpop
Bekijk Koen als research and development technologist.
Bekijk de story
studieorientatie icoon Verliefd op moleculen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Verliefd op moleculen
Bert Meijer doet onderzoek naar de dynamica van moleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Oersoep en afvalwater Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Oersoep en afvalwater
Saskia probeert waardevolle moleculen uit afvalwater te halen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Het mooie aan deze studie zijn de grote labs Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Het mooie aan deze studie zijn de grote labs
Studenten laten je alle ins and outs zien van hbo Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
Hbo | Chemie
Studie
Hoe is dat eigenlijk, chemie studeren?
De wereld van chemie is groter dan je denkt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Chemie is meer dan alleen maar deeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Chemie is meer dan alleen maar deeltjes
Ontdek de studie Chemische Technologie samen met Miriam!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Jij en chemie? Dat geloof ik niet Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Jij en chemie? Dat geloof ik niet
Elisa is nu vierdejaarsstudent Chemie in Amsterdam.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Orgaanschade omkeren Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Orgaanschade omkeren
Patricia doet onderzoek naar synthetische materialen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Chemie is altijd mijn passie geweest Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Chemie is altijd mijn passie geweest
Nick Das studeerde hbo-Chemie en is nu laboratoriummanager.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Aanval door ons eigen immuunsysteem Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Aanval door ons eigen immuunsysteem
Kim onderzoekt enzymen van auto-immuunziekten.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een chemische gereedschapskist voor de toekomst Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een chemische gereedschapskist voor de toekomst
Danny werkt aan alternatieven voor aardolie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon We hebben hier een geweldig lab Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
We hebben hier een geweldig lab
Sanne, Justus en Boyd vertellen waarom zij kozen voor Utrecht.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Vicky vond de bèta vakken leuk Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Vicky vond de bèta vakken leuk
Bij Chemische Technologie zit ze nu op haar plek.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Je bent wel met serieus werk bezig Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Je bent wel met serieus werk bezig
Docenten en studenten vertellen over de hbo-studie Chemie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Positief bijdragen aan het leven van mensen
Hbo | Chemie
Bedrijf | Beroep
Positief bijdragen aan het leven van mensen
Anna, David en Joeri kijken terug op hun studietijd.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Een stromend, staalhard materiaal Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een stromend, staalhard materiaal
Lauri ontwerpt chemische bouw-stenen voor nieuwe materialen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Je bent bij deze studie geen nummer!
Hbo | Chemie
Studie
Je bent bij deze studie geen nummer!
Lees hoe Marjolein Chemische Technologie vindt.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Hbo | Chemie
Studie
Ik voelde mij snel thuis in deze studie
Volgens Hylke doorgrond je met de juiste formules elk proces.
Bekijk het interview
studieorientatie icoon Foute keuzes bestaan niet
Hbo | Chemie
Studie
Foute keuzes bestaan niet
Judesha vertelt over haar studiekeuze proces.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik haalde vroeger zesjes voor scheikunde
Student Sanne vertelt over de studie Chemie aan de HAN.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon CO2-recycling Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
CO2-recycling
Francesco werkt aan CO2 omzetten naar chemicaliën.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Slim membranen maken; in water Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Slim membranen maken; in water
Wiebe doet onderzoek naar membranen in water.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik ben echt een spin in het web Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Ik ben echt een spin in het web
Isabelle deed Chemische Technologie en is nu continuverbetercoördinator.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch analist moet je kritisch zijn Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch analist moet je kritisch zijn
Lara vertelt over werk als chemisch analist
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op kleine schaal grote problemen oplossen Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Op kleine schaal grote problemen oplossen
Krzysztof doet onderzoek naar macromoleculen.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Medicijnen maken van rotte appels Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Medicijnen maken van rotte appels
Uniek project van studenten Chemische Technologie.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Timo is chemisch technoloog en projectmanager Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Techniek & Ontwerp
Bedrijf | Beroep
Timo is chemisch technoloog en projectmanager
Hij deelt zijn werkervaringen graag met jou.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een huid voor robots Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een huid voor robots
Professor Zhenan werkt aan kunstmatige elektronische huid.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Hbo | Chemie
Studie
Diploma (bijna) gehaald en nu!?
Lees waarom Femke koos voor het hbo na het vwo.
Bekijk het artikel
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog blijf je je ontwikkelen
Ontdek wat Fabrice zo leuk vindt aan chemisch technoog zijn.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Praktijklessen vind ik leuk om te doen Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Praktijklessen vind ik leuk om te doen
Nighel studeert Chemie, bekijk zijn filmpje!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Bo koos voor Chemische Technologie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Bo koos voor Chemische Technologie
Bo is enthousiast over haar hbo-opleiding. Bekijk de filmpjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Opzoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Opzoek naar de Ronaldo onder de nanodeeltjes
Lotte doet onderzoek naar nanodeeltjes.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Voorsprong met een chemische achtergrond Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Voorsprong met een chemische achtergrond
Bekijk Ruben als management trainee bij Remondis.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Een duurzame coating Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Een duurzame coating
Hung Chien zoekt een duurzame manier om coatings te maken.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Levend materiaal op basis van de natuur Indicatie dat de post een filmpje is
Wo | Onderzoek & Wetenschap
Beroep
Levend materiaal op basis van de natuur
Peter onderzoekt slim materiaal gebaseerd op de natuur.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Werken aan nieuwe technieken voor windenergie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Werken aan nieuwe technieken voor windenergie
Vierdejaars student Mart vindt zijn hbo-opleiding top!
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Op de mavo wilde ik al scheikunde studeren
Lara is chemisch analist bij het bedrijf Astellas.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Ik leer ook van dingen naast mijn studie Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Studie
Ik leer ook van dingen naast mijn studie
Nick studeert Chemie en heeft een top tijd.
Bekijk het filmpje
studieorientatie icoon Als chemisch technoloog is elke dag anders Indicatie dat de post een filmpje is
Hbo | Chemie
Beroep
Als chemisch technoloog is elke dag anders
Ontdek wat Catrien zo leuk vindt aan haar baan als technoloog.
Bekijk het filmpje